Oberschlesische Notizen
(Auswahl 9 aus 27)

Górnośląskie notatki
(wybór i tłumaczenie własne)

Der Landesverband Thüringen des Bundes der Vertriebenen veranstaltet am 8. April eine Abstimmungsgedenkfeier aus Anlaß der Volksabstimmung in Oberschlesien (s. letztes Sh). Sie findet im Erfurter Rathaus statt und beginnt um elf Uhr. Die Festansprache hält Paul Latussek.

Grupa krajowa Związku Wygnanców z Thüringen organizuje 8 kwietnia uroczyste spodkanie w związku z przeprowadzonym przed 80 latami plebiscytem na Górnym Śląsku. Uroczystość ta odbędą się w erfurtskim ratuszu. Okolicznościowe przemówienie wygłosi Paul Latussek.

Das Haus der deutsch-polnischen Zusammenarbeit HdpZ (ul. Rybnicka 27, 44-100 Gliwice, Tel. 032-232-49-02) bietet im Rahmen seiner Vortragsreihe „Lokale Geschichte“ im April folgende Veranstaltungen mit kompetenten Referenten an: Am 26. zur Nachkriegsgeschichte von Ratibor eine Veranstaltung in Zusammenarbeit mit der Stadtverwaltung und dem DFK in Ratibor. Für junge deutsche Autoren veranstaltet das HdpZ in Zusammenarbeit mit dem DFK-Bezirksverband Oppeln in Tempelhof am ersten April-Wochenende eine „Werkstatt für junge Autoren“. Noch nicht bekannt ist der Termin einer Veranstaltung zur Geschichte von Paulsdorf, die in Landsberg stattfinden soll. Die Vorlesungsreihe organisiert das HdpZ in Zusammenarbeit mit den Gemeinden und den lokalen DFK-Kreis- bzw. Ortsvereinen. Die genauen Anfangszeiten und Veranstaltungsorte können bei den DFK-Gruppen oder beim HdpZ erfragt werden.

Stowarzeszenie wspólpracy polsko-niemieckiej "HdpZ" (ul. Rybnicka 27, 44-100 Gliwice) oferuje w kwietniu w ramach cyklu odczytów „Historia Miejscowa“ następujące spotkania prowadzone przez kompetentnych referentów: Dnia 26 spotkanie z przedstawicielami władz miasta i DFK z Raciborza na temat powojennej historii Raciborza. Dla młodych niemieckich autorów HdpZ organizuje przy wsółpracy z powiatowym oddziałem DFK z Opola z początkim kwietnia „pracownię dla młodych autorów“. Jeszcze nie jest znany termin spotkania na temat historii Pausdorf’a, które odbędzi się w Landsberg’u. HdpZ organizuje razem z gminami i lokalnym powiatowym czy miejscowym oddziałem DFK cykl odczytów. Dokładne terminy i miejsca spodkań podają koła DFK. 

In den vergangenen 15 Monaten ist die Arbeitslosigkeit in Polen (15,6 Prozent, das sind 2,9 Millionen Arbeitslose) deutlich angestiegen. Allein in der Woiwodschaft „Schlesien“ (Kattowitz) werden 285.000 Arbeitslose gezählt, was einer Quote von 15,3 Prozent entspricht. Damit hat sich hier die Zahl der Arbeitssuchenden in den letzten anderthalb Jahren verdoppelt. Besonders betroffen sind die Revierstädte: Königshütte (18 Prozent), Beuthen (17,9), Tichau (14,2), Peiskretscham (27,9), Sohrau (26,9), Ruda (16,8) - dagegen ist die Woiwodschaftshauptstadt mit sechs Prozent noch äußerst komfortabel bedient. In der Nachbarwoiwodschaft Oppeln liegt die Arbeitslosenquote bei 15,5 Prozent (72.900 Arbeitslose), wobei bezirksweit der Kreis Neisse mit 25 Prozent an der Spitze liegt. Nur wenige Prozentpunkte besser sieht es in den Kreisen Namslau, Brieg, Kreuzburg und Leobschütz aus. Entscheidend für die diesjährige Entwicklung auf dem Arbeitsmarkt im Oppelner Bezirk ist die weitere Zukunft beim krisengeschüttelten Multikonzern Daewoo. Sollten die neuerlichen Gerüchte zutreffen, daß sich die Koreaner komplett aus Polen zurückziehen werden, würden allein in Neisse 900 Arbeitsplätze bei „Nysa Motor“ verlorengehen.

W minionych 15 miesiącach bezrobicie w skali ogólnopolskiej wyraźnie wzrósł (15,6 %, co stanowiło 2,9 miliona bezrobotnych). Tylko w wojewódctwie śląskim (katowickim) było zgłoszonych 285.000 bezrobotnych, co odpowiada wskaznikowi 15,3%. Przez to w przeciągu ostatniego półtora roku podwojiła się ilość szukających pracy. Szczególnie dotkniętymi miastami są Chorzów (18%), Bytom (17,9%), Tychy (14,2%), Pyskowice (27,9%), Żory (26,9%), Ruda (16,8%), za to stolica województwa jest tylko dotknięta w 6%. W sąsiednim województwie opolskim stopień bezrobocia wynosi 15,5%, przy czym miasto Nysa posiada najwyższy stopień bezrobocia - 25 %. Tylko o kilka procent stoi lepiej sysuacja w Namysłowie, Brzegu i Kluczborku i Głóbczycach. ... 

Am 23. Juni erhalten gleich drei Oberschlesier den vom niedersächsischen Innenministerium verliehenen Schlesischen Kulturpreis. Neben dem aus Neisse stammenden Literaturwissenschaftler und Dichter Peter Horst Neumann zählen auch der Oppelner Erzbischof Alfons Nossol und der polnisch-oberschlesische Filmschauspieler Franciszek Piecka zu den insgesamt vier Preisträgern, wozu sich noch der aus Oels stammende Maler Sigmar Polke gesellt. Die vier Preise sind mit jeweils 10.000 Mark dotiert.

23 czerwca zostanie wręczona 3 Górnoślązakom śląska nagroda kultury, zafundowana przez dolnosaksońskiego ministra spraw wewnętrznych. Obok pochodzącego z Nysy znawcę literatury i poetę Peter Horst Neumann’a otrzyma ją również biskup Alfons Nossol i polsko-górnośląski aktor filmowy Franciszek Pieczka. Czwartym laureatem tej nagrody jest pochodzący z Oleśnicy malarz Sigmar Polke. Wszystkie cztrey nagrody wynoszą po 10.000 Marek.

In Königshütte hängt seit zwei Wochen der Haussegen schief. Denn das 1945 zerstörte Reden-Denkmal soll wieder aufgestellt werden, und das auch noch mitten in der Stadt, was eine breite Front von Pfadfindern über Kriegsveteranen und Historikern bis hin zu lokalen Parteivorsitzenden der großen Parteien verhindern wollen. Zu dumm nur, daß das Denkmal im vergangenen Jahr in Originalgröße bereits nachgegossen wurde - damals protestierte übrigens niemand - und nun auf seine Einweihung wartet. Tenor der aktuellen Debatte: „Wir wollen keinen polenfressenden Preußen“ (Originalzitat!).

W Chorzowie od dwóch tygodni panuje niespokokój, jako że planuje się ponowne postawienie pomnika Reden’a, i to w centrum miasta. Przeciwko realizacji tego projektu występuje wiele organizacji: od harcerzy, przez weteranów wojny, historyków aż do lokalnych przewodniczących dużych partii politycznych. Co za szkoda, że pomnik ten już rok temu został odlany w oryginalnych wymiarach - wtedy nikt przeciwko temu nie protetował. Pomnik czeka na odsłonięcie, a rozgorzała debata prowadzona jest w duchu: „nie chcemy pruskiego polskożercy“ (cytat oryginalny)

Die „Gemeinschaft für deutsch-polnische Verständigung“ im Jugendwerk der schlesischen Katholiken (Krumme Straße 9, 48143 Münster, Tel. 0251/511132, e-mail: gdpv@muenster.net) veranstaltet vom 5. bis 8. April in Neisse ihr diesjähriges erste Halbjahresforum. Thema sind die „Minderheiten in Schlesien“, wozu interessante Fachleute referieren werden (u.a. Robert Slota [oberschlesische Nationalität], Danuta Berlinska [Deutsche], Janusz Czerski [Ukrainer], Konrad Wersch [berichtet aus seiner Arbeit als Pfarrer in Hindenburg]). Am 7. April steht eine Exkursion zur - aus österreichischer Sicht - schlesischen Landeshauptstadt Troppau mit einem Besuch der dortigen Schlesischen Universität auf dem Programm.

Pojednanie Polsko-Niemieckie organizuje w ramach organizacji młodzierzowej śląskich katolików (Krumme Straße 9, 48143 Münster, Tel. 0251/511132, e-mail: gdpv@muenster.net) od 5 do 8 kwietnia w Nysie forum pierwszego półrocza. Do tematów należy: „Ochrona mniejszości na Śląsku“ z referatami interesujących znawców zagadnienia (między innymi Robert Dlota, Danuty Berlinskiej, Janusza Czerskiego, Konrad Wersch’a). Dnia 7 kwietnia planowana jest wycieczka do - z austriacjiego punktu widzenia - śląskiej stolicy Opawy (Troppau) wraz z odwiedzinami tamtejszego sląskiego uniwersytetu. 

Der Europäische Gerichtshof in Straßburg wird bis September darüber entscheiden, ob Polen einen „Bund der Bürger (ober-)schlesischer Nationalität“ zulassen muß, was einer Anerkennung einer oberschlesischen nationalen Minderheit gleichkäme. Die Klage wurde von den Initiatoren des Bundes eingereicht, nachdem vor drei Jahren das Woiwodschaftsgericht Kattowitz nach zunächst erfolgter Zulassung des Minderheitenverbandes die erteilte Registrierung widerrief. Der Gründungsversuch führte damals zu heftigen Diskussionen und Auseinandersetzungen in Warschau und Oberschlesien.

Europejski Trybunał Praw Czlowieka w Strasburgu wyda do września orzeczenie w sprawie, czy Polska musi zarejestrować Związkek Ludności Narodowości Śląskiej, co tym samym oznaczało by jej uznanie. Skarga została przedstawiona przez inicjatorów Związku, po tym, jak przed 3 latami Sąd Wojewódzki w Katowicach po początkowym rejestracji Związku, decyzję ponownie odwołał. Ówczesna próba założenia związku doprowadziła do gwałtownych dyskusji i sporów w Warszawie i na Górnym Sląsku.

Bereits Ende des vergangenen Jahres hat die „Bewegung für die Autonomie (Ober-)Schlesiens“ (RAS) in Himmelwitz eine Ortsgruppe gegründet. Der 6.200 Mitglieder zählende Verband, der 1990 gegründet wurde, ist damit erstmals außerhalb der Woiwodschaft „Schlesien“ (Kattowitz) mit einem Ortsverein vertreten, ein Umstand, der in der oberschlesischen Lokalpresse im Hinblick auf das Verhalten der DFK-Mitglieder und -Sympathisanten mit großem Interesse kommentiert worden war. Bei den letzten Senatswahlen 1997 gewannen die beiden Kandidaten der Autonomisten in den Wahlkreisen Gleiwitz und Kattowitz immerhin 240.000 Stimmen. In einigen Gemeinden und Kreisen im südöstlichen Oberschlesien ist die RAS vertreten. Ein schriftliches Angebot des RAS-Vorstandes an den DFK-Bezirksverband Oppeln, im Interesse Oberschlesiens zusammenzuarbeiten, blieb unbeantwortet.

Z końcem minionego roku Ruch Autonomii Śląska (RAS) założył nowe koło terenowe na opolszczyźnie. Tym samym ten 6200 członków liczący związek, który założony został w roku 1990, jest pierwszy raz reprezentowany poza dzisiejszymi granicami województwa katowickiego. Ten fakt został komentowany z dużym zainteresowaniem w prasie górnośląskiej, przy czym członkowie czy sympatyzanci DFK żywo to komentowali. W ostatnich wyborach do Senatu kandydaci autonomistów zdobył w okręgach wyborczych Gliwice i Katowice 240.000 głosów. W niektórych gminach i powiatach południowo-wschodniego Śląska RAS ma własnych przedstawicieli. Pisemna propozycja zarządu RAS skierowana do zarządu koła opolskiego DFK z propozycją współpracy w interesie Górnego Śląska została bez odpowiedzi.

Nordrhein-Westfalens Wirtschaftsminister Ernst Schwanhold (SPD) besuchte Mitte März die Partnerregion Woiwodschaft „Schlesien“ (Kattowitz). Im Mittelpunkt der Reise stand die Frage, inwiefern westdeutsche Mittelständler in der Montanregion in den Bereichen Umwelt, Verkehr und Energie tätig werden und investieren können. Für Nordrhein-Westfalen eröffnen sich mit dem oberschlesischen Industriegebiet vielseitige und gewinnbringende Betätigungsfelder; denn in diesem Jahr gibt die EU für polnische Infrastrukturprojekte immerhin 730 Millionen Mark aus, wovon knapp 150 Millionen nach Kattowitz fließen werden. Der Minister wurde von 25 Vertretern der Wirtschaft begleitet. Schwanhold merkte allerdings auch kritisch an, daß für die oberschlesische Region im Bereich des Umweltschutzes lange Übergangsfristen nach einem EU-Beitritt Polens eingeräumt werden müßten. So seien beispielsweise nur ein Drittel aller Ortschaften ans Abwassernetz angeschlossen und 40 Prozent der Luftbelastung rührten immer noch von Privathaushalten her.

Minister Gospodarki kraju Nordrhein-Westfalens Ernst Schwanhold (SPD) odwiedził w połowie marca województwo śląskie. Punktem centralnym tej wizyty była kwestia, w jakiej formie niemieccy przemysłowcy mogą wspódziałać w tym regionie przemysłu ciężkiego w zakresie ochony środowiska, transportu, energii i na Śląsku inwestować. Dla Północnej Nadrenii-Westfalii region górnoślaski otwiera wiele możliwości opłacalnej współpracy, przez to, że w tym roku EU daruje Polsce na cele poprawy infrastruktury 730 milionów marek, z czego około 150 milionów popłynie do Katowic. Minister towarzyszyło 25 przedstawicieli przemysłu. Schwandhold zaznaczył krytycznie, że region Górnego Śląska potrzebuje po wejsciu do EU w zakresie ochrony środowiska długie okresy przejściowe. Tak dla przykładu tylko ok. jednej trzeciej wszystkich miejscowości jest podłączone do sieci kanalizacyjnej i 40% zanieczyszczenia powietrza pochodzi ze źródeł prywatnych.